Chuẩn đầu ra năng lực số, AI và ngoại ngữ: viết sao cho đo lường được
Thông tư 54 yêu cầu chương trình trình độ đại học có chuẩn đầu ra về năng lực số, nội dung về trí tuệ nhân tạo và ngoại ngữ, được cụ thể hóa để có thể quan sát, đánh giá và đo lường được. Câu "Sinh viên hiểu về AI" khó quan sát và khó đo lường. Hướng dẫn này gợi ý cách viết chặt chẽ hơn.
Chuẩn đầu ra theo Thông tư 54 là gì?
Chuẩn đầu ra nêu năng lực người học cần có để học tập, làm việc và phát triển nghề nghiệp, phù hợp với trình độ đào tạo của chương trình.
Chuẩn đầu ra phải xác định rõ bậc trình độ theo Khung trình độ quốc gia Việt Nam (khoản 1 Điều 7) và thể hiện các năng lực cần thiết để người học học tập, làm việc và phát triển nghề nghiệp (khoản 2 Điều 7). Chuẩn đầu ra được cụ thể hóa thành các yêu cầu có thể quan sát, đánh giá và đo lường được. Đó là căn cứ để thiết kế, thực hiện, kiểm tra, đánh giá và cải tiến chương trình, xét công nhận kết quả học tập và cấp văn bằng (khoản 3 Điều 7).
Chương trình trình độ đại học phải có những chuẩn đầu ra nào?
Bốn nhóm, nêu tại điểm a khoản 2 Điều 7.
- Năng lực số.
- Nội dung về trí tuệ nhân tạo (AI).
- Năng lực ngoại ngữ.
- Khả năng thích ứng và học tập suốt đời.
Yêu cầu cụ thể hơn cho từng ngành được quy định trong chuẩn chương trình đào tạo của ngành, nhóm ngành hoặc lĩnh vực do Bộ trưởng ban hành (điểm d khoản 2 Điều 7). Với ngành chưa có chuẩn chương trình đào tạo khi Thông tư có hiệu lực, việc xây dựng, ban hành chương trình phải đáp ứng chuẩn chương trình đào tạo của trình độ tương ứng tại Chương II của Thông tư (khoản 5 Điều 25).
Vì sao "sinh viên hiểu về AI" là cách viết yếu?
Vì không thể quan sát hay đo trực tiếp việc "hiểu", trong khi khoản 3 Điều 7 yêu cầu chuẩn đầu ra có thể quan sát, đánh giá và đo lường được.
Theo cách chúng tôi hiểu, một chuẩn đầu ra chặt chẽ khi người đánh giá chỉ ra được sinh viên làm gì, trong điều kiện nào và được chấm theo tiêu chí nào. Các động từ như hiểu, biết, nhận thức được chỉ mô tả trạng thái nhận thức bên trong người học. Các động từ như soạn thảo, so sánh, lập luận, đánh giá, trình bày mô tả việc mà giảng viên nhìn thấy và chấm điểm được.
Chuẩn đầu ra đo lường được trông như thế nào?
Chuẩn đầu ra nêu rõ nhiệm vụ, minh chứng và tiêu chuẩn đánh giá. Dưới đây là một ví dụ, trước và sau khi sửa.
| Tiêu chí | Trước | Sau |
|---|---|---|
| Chuẩn đầu ra | Sinh viên hiểu và sử dụng AI một cách có trách nhiệm. | Sinh viên dùng một công cụ AI để soạn bản tóm tắt thị trường dài 300 từ, ghi lại câu lệnh và các lần chỉnh sửa trong nhật ký sử dụng AI, và lập luận bảo vệ hai nhận định trong bài kiểm tra vấn đáp ba phút. |
| Quan sát được gì | Không có gì cụ thể. | Bản thảo, nhật ký sử dụng AI và câu trả lời vấn đáp. |
| Chấm theo tiêu chí nào | Không có tiêu chí. | Rubric bốn mức: độ chính xác của nhận định, chất lượng dẫn chứng, sử dụng AI trung thực, diễn đạt rõ ràng bằng tiếng Anh. |
| Phục vụ chuẩn đầu ra nào | Không rõ. | Cùng lúc phục vụ AI, năng lực số và ngoại ngữ. |
Ví dụ này là minh họa của WorldWise Learning, không phải lời văn của Thông tư. Mỗi trường tự quyết định chuẩn đầu ra, nhiệm vụ và rubric của mình.
CEIW và A-R-E là gì?
Hai cấu trúc đơn giản chúng tôi dùng để làm lộ rõ lập luận, giúp rubric chấm được.
CEIW dùng cho bài viết: Claim (Nhận định), Evidence (Dẫn chứng), Interpretation (Diễn giải), Warrant (Lý lẽ liên kết). Sinh viên nêu nhận định, đưa dẫn chứng, giải thích dẫn chứng cho thấy điều gì và vì sao điều đó ủng hộ nhận định. A-R-E dùng cho bài nói: Answer (Trả lời), Reason (Lý do), Example (Ví dụ). Trong bài vấn đáp ba phút, sinh viên đã dùng AI để soạn thảo vẫn phải tự trả lời, nêu lý do và thêm ví dụ bằng lời của mình. Thông tư 54 không yêu cầu hai cấu trúc này. Đây là một cách thực tế để biến chuẩn đầu ra về AI hoặc ngoại ngữ thành điều giảng viên quan sát được.
Viết một chuẩn đầu ra đo lường được theo từng bước như thế nào?
- Bắt đầu từ chuẩn đầu ra của chương trình và xác định học phần nào đảm nhận. Chuẩn đầu ra của chương trình và học phần được liên kết qua ma trận hoặc phương thức do nhà trường quy định (Phụ lục II, mục 2).
- Chọn động từ quan sát được, như soạn thảo, so sánh, đánh giá, lập luận hoặc trình bày.
- Nêu nhiệm vụ và điều kiện: sinh viên làm ra sản phẩm gì, dùng công cụ gì, trong bao lâu.
- Nêu minh chứng: sản phẩm, nhật ký sử dụng AI, bài vấn đáp, bản ghi âm.
- Đặt tiêu chuẩn: một rubric và ngưỡng đạt. Nhà trường quy định ngưỡng đạt, thang đo và công cụ (Phụ lục II, mục 4).
- Kiểm tra sự thống nhất: phương pháp giảng dạy, hoạt động học tập và kiểm tra, đánh giá phải được thiết kế thống nhất với chuẩn đầu ra (khoản 3 Điều 10).
Chuẩn đầu ra học phần liên kết với chuẩn đầu ra chương trình như thế nào?
Mỗi học phần nêu chuẩn đầu ra riêng và vai trò đóng góp vào chuẩn đầu ra của chương trình (khoản 2 Điều 9); hai cấp được liên kết qua ma trận liên kết hoặc phương thức phù hợp do nhà trường quy định (Phụ lục II, mục 2).
Nếu đã có chuẩn đầu ra của chương trình, công cụ đối chiếu chuẩn đầu ra miễn phí của chúng tôi sẽ kiểm tra mức độ bao phủ năng lực số, AI, ngoại ngữ và khả năng thích ứng trong khoảng hai phút. Không dữ liệu nào rời khỏi máy tính của bạn.